Technologie & reglementering

De toekomst van de elektrotechniek in het BRIC-project

logo bric

BAMB ‘Buildings As Material Banks’ is een Europees project waarbij zeven landen zich ertoe verbonden hebben om circulaire oplossingen te introduceren in de bouwsector, waardoor bouwmateriaal in waarde zal stijgen. Het project is ontstaan uit de grote uitdagingen waarmee Europa vandaag geconfronteerd wordt: Europa wordt steeds afhankelijker van de rest van de wereld voor haar bevoorrading met natuurlijke hulpbronnen en grondstoffen, die wereldwijd uitgeput geraken, terwijl het afvalbeheer steeds problematischer wordt. Een kwart van dit afval hiervan is afkomstig van de bouwsector.

Momenteel eindigen de materialen waaruit een gebouw bestaat, als afval en dat heeft verwoestende gevolgen voor de ecosystemen, het verhoogt de milieukost en maakt de hulpbronnen schaars. Als we een duurzame toekomst willen creëren, moet de bouwsector evolueren in de richting van een circulaire economie. En de sector van de elektrotechniek speelt daarin evenzeer een rol.

Gebouwen met een flexibel en dynamisch ontwerp kunnen worden geïntegreerd in de circulaire economie, gebouwen waarvan de materialen hun waarde volledig behouden. Deze gebouwen, ontworpen als banken van waardevolle materialen, zijn geen afval in wording meer. Zij vertragen de extractie van natuurlijke hulpbronnen en worden terug opgenomen bij de capaciteiten van de planeet. BAMB heeft instrumenten ontwikkeld om deze evolutie mogelijk te maken: materialenpaspoorten en het ontwerpen van herbruikbare gebouwen.

EFP, Brussels centrum voor middenstandsopleiding, werkt een programma uit om de professionals van de toekomst bewust te maken van en op te leiden in deze innovatieve benadering, via het gebouw BRIC ‘Build Reversible in Conception’. Dit gebouw met een bewoonbare oppervlakte van 70 m² claimt duurzaam, evolutief en omkeerbaar te zijn. Het is een passief gebouw, volledig autonoom, energieneutraal en zonder milieu-impact. Het werd gebouwd met nieuwe materialen en recuperatiemateriaal, volgens de logica van de korte keten, en het vertoont de bijzonderheid dat bij het ontwerp reeds werd geanticipeerd op de constructie, deconstructie en reconstructie (tot drie keer toe), op basis van verschillende architectenplannen, waarbij het materiaal van de eerste fase werd hergebruikt. Het hele project is uitgevoerd door leerjongens en auditeurs (toekomstige bedrijfsleiders) van EFP, begeleid door hun opleiders.

Na de opstart in november 2017 werd het bouwproject van het BRIC-gebouw voltooid in april 2018 en vervolgens gedemonteerd in oktober 2018 om opnieuw te worden opgebouwd met dezelfde materialen maar in een andere vorm.

De keuze die van bij het begin moest worden gemaakt voor de elektriciteitsinstallatie, op het vlak van aanpassingsvermogen, ging erom of men opteerde voor nieuw materiaal of recuperatiemateriaal. De plannen die werden gemaakt door de toekomstige elektriciens van het EFP, werden opgemaakt op basis van het systeem NIKO Home Control van partner en fabrikant NIKO, die nieuw materiaal leverde. De keuze voor deze technologie biedt als voordeel een grote modulariteit bij de inplanting van de elektriciteitspunten (wijziging van het elektriciteitsplan, het type verlichting, ...), een (her)gebruik in de drie gebouwen en een aanpasbaarheid aan elk nieuw volume (de plannen van de drie constructies vertonen verschillende bewoonbare volumes). Dit beantwoordt aan een logica van korte keten, want de technologie wordt gemaakt in Sint-Niklaas en is evolutiever dan een klassieke installatie.

Alle functies zijn immers compatibel met een smartphone die op afstand, via een applicatie, verlichting, temperatuur, het openen en sluiten van de voordeur en ramen beheert. De kostprijs is iets hoger dan die van een klassieke elektriciteitsinstallatie maar maakt daarentegen wel tot 15 % besparing op het elektriciteitsverbruik mogelijk, met name dankzij zijn controlescherm. Zoals alle vergelijkbare domoticasystemen heeft dit als nadeel dat regelmatig updates nodig zijn waarvoor een performante internetverbinding vereist is. Deze blijvende upgrades zorgen er wel voor dat de technologie steeds up-to-date blijft en herbruikbaar is. Een module die bijvoorbeeld in 2017 werd aangekocht, heeft dus eenzelfde technologische capaciteit als een module die in 2019 werd gekocht, dankzij de software-updates.

Wat de implementatie betreft moest de installatie enerzijds plannen ‚as built’ garanderen, en anderzijds achteraf demonteerbaar zijn zonder enige beschadiging. De verbindingskabels werden dus langs buiten geïnstalleerd, onder gevelbekleding, en de elektriciteitskasten werden ingebouwd in de buitenmuren, samengesteld uit houten vakken om een absolute ondoordringbaarheid te waarborgen. Deze circulaire werf onderscheidt zich dus van een standaard werf want de bekabeling blijft toegankelijk en is niet „verzonken“ in een plafonnering of verborgen achter een gipsplaat.

Tijdens de eerste deconstructiefase kon geen enkele beschadiging van het systeem na gebruik worden vastgesteld. De demontage impliceerde enkele vereisten, zoals het feit dat de technische zones toegankelijk moesten blijven en de geïnstalleerde voorzieningen exact gekend moesten zijn. Dankzij de lijst materialen die de demontage in goede banen heeft geleid, was het duidelijk welke elementen gedemonteerd moesten worden, maar ook welke elementen herbruikbaar zijn en welke effectief hergebruikt zullen worden. Uiteindelijk is het een echt materiaalpaspoort met een opsomming van de materialen, met een principe van traceerbaarheid en een etiketteringssysteem (lezing via barcode).

Twee zaken trokken nog de aandacht bij de deconstructie. Wanneer de gedemonteerde voorzieningen beschadigd zijn, „kunnen“ ze worden teruggestuurd naar de fabrikant, waar ze worden getest, gecertificeerd en gewaarborgd als herbruikbaar. De fabrikant biedt de garantie voor gebruik op de werf of hij recupereert het niet-conform materiaal en neemt het opnieuw op in zijn productieketen (NIKO voert dit principe al gedeeltelijk uit met de schakelaars die worden omgesmolten in plastic balletjes om nieuwe componenten te maken). Vervolgens moet een inventaris worden bijgehouden en het beschikbare materiaal in stock moet worden gekwantificeerd.

Gaat het dan wel om een mutatie in het vak? Waarschijnlijk wel. In tussentijd kunnen met de twee volgende reconstructies/deconstructies van het BRIC-gebouw wellicht weer andere goede circulaire praktijken onder de aandacht worden gebracht.

bric

BRIC

bric

Demontage bekabeling plafond

bric

Demontage wandstopcontact

bric

Demontage waterdichte stopcontacten